تطبیق مذاکرات با «صلح حدیبیه»؛ روایتی که دوگانه «اقتدار یا تسلیم» را دامن زد
در روزهای اخیر و همزمان با طرح گزینه مذاکره با آمریکا بر سر برنامه هسته‌ای، تطبیق این وضعیت با «صلح حدیبیه» به یکی از محورهای مناقشه در محافل سیاسی و رسانه‌ای کشور تبدیل شده است. این تشبیه که پیش‌تر از سوی چهره‌های شاخصی همچون حسن روحانی و سید محمد خاتمی مطرح شده بود، اکنون با مواضع سید حسن خمینی، یادگار امام (ره)، نیز رنگ و بوی تازه‌ای یافته است.
سید حسن خمینی: «فتح مبین» مربوط به صلح حدیبیه است
سید حسن خمینی در مراسم تجدید میثاق هیئت دولت با آرمان‌های امام خمینی (ره)، به‌صراحت با اشاره به واقعه صلح حدیبیه گفت: «فتح مبین احد، بدر، خندق و تبوک نیست؛ مربوط به صلح حدیبیه است. گاهی ثمرات مصالحه درست از صدها جنگ بیشتر است».
وی در ادامه با اشاره به داستان صلح حدیبیه افزود: یکی از بزرگ‌ترین صحابه پیامبر (ص) می‌گوید در آن مقطع در نبوت پیامبر شک کرد و به ایشان تشر زد که مگر ما حق نیستیم؟ پیامبر در پاسخ فرمودند «این مصلحت الهی است». کمتر از سه سال بعد، فتح مکه و پیروزی نهایی اسلام به وقوع پیوست.
حمایت مشروط از مذاکره؛ تأکید بر اعتماد به خرد جمعی
یادگار امام در سخنان دیگری نیز بر لزوم اعتماد به تصمیمات کلان نظام تأکید کرده و گفته است: «در شرایط موجود از مسیر دعوا، اختلاف و سخنان تند به جایی نمی‌رسیم. باید به خرد جمعی و تصمیمات کلان مسئولان عالیرتبه نظام اعتماد کنیم. نمی‌گویم با وفاق حتماً به نتیجه می‌رسیم؛ اما با اختلاف حتماً به شکست می‌رسیم».
وی همچنین اقدام به مذاکره غیرمستقیم با آمریکا را «تصمیم عقلانی رهبری و مسئولین کشور» خوانده که ممکن است به نتیجه برسد یا با بدقولی طرف مقابل به نتیجه نرسد.
دو روایت از یک تشبیه؛ کدامیک به شرایط امروز نزدیک‌تر است؟
با این حال، این تطبیق با واکنش‌های متفاوتی روبه‌رو شده است. در سوی مقابل، مخالفان با تأکید بر تفاوت‌های بنیادین، این قیاس را نادرست و «تحریف تاریخ» می‌دانند. آنها به سه نکته کلیدی اشاره دارند: نخست، اینکه مسلمانان در صلح حدیبیه از موضع قدرت و پس از پیروزی جنگ احزاب وارد مذاکره شدند، در حالی که امروز ممکن است مذاکره از موضع ضعف تلقی شود. دوم، هدف پیامبر(ص) از آن صلح، آماده‌سازی برای نبرد نهایی و با علم به عهدشکنی قریش بوده، اما منتقدان معتقدند اگر امروز هدف «صلح برای همیشه» یا «اعتماد به دشمن» باشد، با سیره نبوی فاصله دارد. سوم، آنها ماهیت طرف مقابل را متفاوت می‌دانند و آمریکا را به عنوان یک ابرقدرت با اهدافی متفاوت با قریش معرفی می‌کنند.
تحلیل کارشناسان: شرایط امروز به کدام روایت نزدیک‌تر است؟
کارشناسان سیاسی در گفت‌وگو با شبکه خبری روشنا تأکید دارند که تعیین صحت یا سقم این تطبیق، منوط به پرسش کلیدی است: «شرایط امروز به کدامیک از این دو روایت نزدیک‌تر است؟» به باور آنها، در چنین بزنگاه‌های تاریخی، افرادی می‌توانند استدلال درستی داشته باشند که دارای سه ویژگی باشند:
- واقع‌بینی در ارزیابی توأمان از قدرت چانه‌زنی دیپلماتیک و پشتوانه‌های میدانی؛
- تحلیل عمیق تاریخی با درک این نکته که صلح حدیبیه در بستری از برنامه‌ریزی دقیق برای آینده صورت گرفت، نه صرفاً آتش‌بسی موقتی؛
- اولویت دادن به منافع ملی بر منافع جناحی در تصمیم‌گیری‌های کلان.
جمع‌بندی
در نهایت، این گزارش نشان می‌دهد که «فتح مبین» بودن یک توافق، صرفاً به نتیجه آن بستگی ندارد، بلکه به موقعیت، قدرت چانه‌زنی و هدف راهبردی طرف مقابل در زمان انعقاد آن وابسته است. بر این اساس، اگر مذاکره امروز بر اساس طرحی دقیق، با پشتوانه‌های میدانی و اهداف از پیش تعیین‌شده باشد، قابل تطبیق با صلح حدیبیه دانسته می‌شود و اگر صرفاً برای آتش‌بسی موقت و از سر ناچاری صورت گیرد، در چارچوب نگاه مخالفان، مصداق «تسلیم» خواهد بود.
نویسنده: امیرحسین سیفی زاد
دیدگاهتان را بنویسید